Artikel | Hoe Connekt complexiteit simpel maakt

De mens is vaak veel beter in het omgaan met complexiteit dan we denken. Niet omdat we precies begrijpen hoe iets werkt, maar omdat we gevoel ontwikkelen voor het gewenste resultaat en hoe we daar kunnen komen. Dat lukt alleen als ook het systeem daarop is ingericht, en daar gaat vaak jaren van uitproberen en verbeteren aan vooraf.

Waarom bijna iedereen kan fietsen

Het blijft bijzonder om te zien hoe een peuter los leert fietsen. Eerst bouwen kinderen gevoel op voor evenwicht en sturen. En ineens rijden ze zelfstandig weg.

Ook als je kijkt naar de wetenschap achter fietsen is het een wonder. De wiskundeformule die beschrijft hoe een fietser in evenwicht blijft, is behoorlijk ingewikkeld. Dat begrijpen is alleen weggelegd voor universitair geschoolden in natuur- en wiskunde.

Toch kan bijna iedereen vanaf een jaar of vier fietsen. Hoe dat kan? Dat komt omdat we als mens van nature goed zijn in wat je 'doel zoeken' kunt noemen, én omdat de fiets daarop is ontworpen.

De kracht van een terugkoppellus

Ons evenwichtsorgaan en onze ogen geven voortdurend feedback. We voelen direct of we naar links of rechts dreigen te vallen. Zonder erbij na te denken corrigeren we dat door ons gewicht te verplaatsen. Zo ontstaat de terugkoppellus die ons in evenwicht houdt. De fiets is, na tientallen jaren experimenteren, zo ontworpen dat die correctie ook werkt. De beroemde 'voorloop' van het voorwiel was de grote uitvinding die dat mogelijk maakte.

Onze hersenen sturen deze terugkoppellus vrijwel onbewust aan. We voelen wat er gebeurt en passen automatisch kleine correcties toe. Werkt het evenwichtsorgaan niet goed, dan val je om. Is de fiets verkeerd ontworpen, dan gebeurt hetzelfde.

Fietsen laat mooi zien hoe je complexe systemen bruikbaar kunt maken zonder dat mensen eerst hoeven te begrijpen hoe alles precies werkt. Je ziet helaas nog wel eens dat enthousiast geprobeerd wordt om mensen uit te leggen hoe een complex systeem in elkaar zit, met de hoop dat ze dan kunnen ‘fietsen’. Dat werkt niet, net zoals je niet leert fietsen door de formule te snappen.

Wat wel werkt, is het ontwerpen van goede terugkoppellussen. Geef gebruikers duidelijke feedback als ze ergens aan draaien en zorg dat de 'knoppen' zich op een natuurlijke manier gedragen. Dan krijgen mensen snel grip op het systeem. "Als ik dit resultaat wil bereiken, dan moet ik zo aan de knoppen draaien."

Financiële planning als voorbeeld

Een mooi voorbeeld is financiële planning. Dat is best ingewikkeld. Je kunt kiezen om eerder of later te stoppen met werken, hebt te maken met een hypotheek, pensioen, spaargeld, een mogelijke verhuizing, een erfenis, kinderen helpen, veranderende rentestanden en ga zo maar door.

Er is ooit software ontwikkeld die mensen aan al deze knoppen liet draaien en direct liet zien wat het effect was op hun inkomen en reserves. Vrijwel iedereen bleek daar zonder veel uitleg mee uit de voeten te kunnen. Door te experimenteren vonden mensen vanzelf de keuzes die hen goed bevielen en bij hen pasten.

Dat is een goed voorbeeld van technologie die de complexiteit verbergt en gebruikers grip geeft.

Hoe Connekt dit principe toepast

Connekt past hetzelfde principe toe in opschalingsprojecten. Ga uit van het vakmanschap en het natuurtalent van bijvoorbeeld de planners in de logistiek, en geef ze zo simpel mogelijke terugkoppellussen om mee te werken.

Een theoretisch complexe samenwerking tussen transporteurs om lege ritten te besparen wordt bijvoorbeeld vertaald naar een praktische landkaart voor iedere planner. Die kaart kan dagelijks veranderen en laat per regio zien:

• welk type ritten of ladingen een transporteur liever aan een ander overdraagt;
• welke transporteurs daarvoor beschikbaar zijn.

Dat is alles wat de planner nodig heeft. "Deze rit wil ik overdragen want deze past niet goed in mijn planning." De planner kijkt op de kaart, pakt de telefoon en maakt afspraken. De contactgegevens van planners van andere transporteurs staan klaar en bellen en afspraken maken is tenslotte hun vak.

Complexiteit verbergen, vakmanschap versterken

Connekt werkt momenteel aan een methodologie om dit soort oplossingen te ontwikkelen en deze aanpak op te schalen. Niet door mensen meer theorie aan te leren, maar door complexe systemen zo vorm te geven dat ze aansluiten op natuurlijke menselijke vaardigheden. Half november lanceren we hierover een speciale website. Wil je meer weten over deze aanpak of hierover van gedachten wisselen? Neem dan contact op met Marc Verhage.