Artikel | Vaccinatielogistiek
Auteur: Herman Wagter
Het vaccinatieseizoen is weer in volle gang. Sinds 21 september wordt opnieuw gevaccineerd tegen COVID-19 en sinds oktober worden ook de griepvaccinaties gegeven, vooral aan ouderen en kwetsbare groepen. Het zal weinig mensen opvallen, maar de organisatie van een prikpost voor corona is drastisch veranderd sinds de start van de vaccinatiecampagne in 2021.
Waarom de eerste opzet niet werkte
Wetenschappers en experts in logistiek zagen in 2021 meteen dat de eerste logistieke opzet verkeerd was en bij massale opschaling zou vastlopen. Het was een kopie van hoe artsen gewend zijn te werken: een wachtkamer, je roept een patiënt op, die komt het kamertje in, er volgt een gesprek en behandeling, waarna de patiënt naar een wachtruimte gaat voor 15 minuten controle. Dan komt de volgende.
Zo’n logistiek ontwerp loopt heel snel vast. De doorstroming is traag, het kost veel ruimte en het is moeilijk om de capaciteit snel op en af te schalen.
Onder aanvoering van Aad Veenman, toen boegbeeld van de Topsector Logistiek, zijn experts bij elkaar gebracht. Het kostte wat moeite om door te dringen, maar uiteindelijk zagen het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en het RIVM in dat deze schat aan expertise het verschil kon maken tussen een drama en een succesvolle vaccinatiecampagne.
Vier tot vijf keer zoveel capaciteit
De eerste stap was het anders inrichten van de prikpost. Dat leverde een vier tot vijf keer zo grote verwerkingscapaciteit op, met een veel kleiner ruimtebeslag.
Bij de COVID-vaccinatie zie je nu bijvoorbeeld een aantal rijen met stoelen, zeg zes rijen van twaalf stoelen. De mensen die binnenkomen gaan, na de formaliteiten, achter elkaar zitten in de aangewezen rij met lege stoelen, totdat die rij vol is.
De verpleegkundige die de vaccinatie uitvoert, rolt met een kruk en karretje langs de rij en zet de prikken. De mensen blijven vervolgens 15 minuten zitten en gaan daarna naar huis, waarna de rij weer wordt gevuld met nieuwkomers. Ondertussen vult de verpleegkundige de kar aan met klaargemaakte spuiten.
Het ziet er heel rustig uit. Mensen kletsen wat met elkaar en met de verpleegkundige, maar ondertussen kunnen er makkelijk 60 tot 100 vaccinaties per uur per verpleegkundige worden gezet. Opschalen is niet veel moeilijker dan stoelen erbij zetten en verpleegkundigen toevoegen. Opeens kon de grote opschaling wél worden gerealiseerd.
Ideeën die een stap verder gingen
Er waren nog meer voorstellen. Sommige daarvan waren destijds te revolutionair voor medici en beleidsmakers. Bijvoorbeeld:
- Laat de vraag zich aanpassen aan het variërende aanbod. Laat mensen zich via een app aanmelden als ze dag en nacht gebeld kunnen worden voor een vaccinatie binnen een uur. Zo voorkom je dat vaccins die hun uiterste houdbaarheidsdatum naderen, moeten worden weggegooid.
- Denk ook anders over de verpakking en toediening. Verpak het vaccin niet in de bekende kleine flesjes, maar in grotere zakken en gebruik een injectiepistool met 200 wegwerpnaalden dat vanuit zo’n zak wordt gevoed. Een techniek die in de veterinaire sector alom bekend is en waarvoor de benodigde materialen ruim voorhanden zijn. Het scheelt gesleep met vaccins tussen productie- en verpakkingslocaties en je hebt veel minder tijd, spullen en handelingen nodig voor hetzelfde resultaat.
Logistiek is meer dan transport
Veel mensen verwarren transport met logistiek. Logistiek is de wetenschap van hoe je stromen en processen goed organiseert op schaal: wetenschap met een heel praktische inslag en zichtbare resultaten. Vaccinatielogistiek is daar een mooi schoolvoorbeeld van.
In heel veel sectoren zit logistiek verborgen in het werkproces. Ook daar kan de logistieke wetenschap het verschil maken, als de leiding zich dat realiseert.
Connekt onderhoudt daarom een goed netwerk van logistieke wetenschappers en experts, die maar al te graag hulp bieden als erom gevraagd wordt.