Fase 1: Structurele kennisbasis gedrag
Waarom werken maatregelen om reisgedrag te beïnvloeden de ene keer goed en de andere keer nauwelijks? En hoe zorgen we ervoor dat kennis over wat werkt beter wordt gedeeld en opnieuw kan worden toegepast?
In de eerste fase van het project Structurele kennisbasis gedrag onderzochten het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat en Connekt samen met een breed netwerk van gedragsexperts hoe kennis over gedragsmaatregelen structureler kan worden opgebouwd, gebundeld en benut.
Deze verkennende fase vormde de basis voor een vervolg waarin de kennisbasis daadwerkelijk verder wordt ontwikkeld en gevuld.
Veel kennis, maar nog onvoldoende samenhang
Overheden, regionale uitvoeringsorganisaties, kennisinstellingen en adviesbureaus zetten steeds vaker gedragsmaatregelen in om mobiliteitsdoelen te bereiken. Denk aan het spreiden van verkeer, het stimuleren van andere vervoersmiddelen of het bevorderen van verkeersveilig gedrag.
Er is inmiddels veel kennis beschikbaar over dergelijke maatregelen. Die kennis ontstaat echter vaak binnen afzonderlijke projecten en organisaties, waarbij verschillende onderzoeksmethoden, indicatoren en definities worden gebruikt. Hierdoor zijn resultaten lastig met elkaar te vergelijken en is het niet altijd duidelijk waarom een maatregel in de ene situatie wel werkt en in de andere niet.
Het gevolg is dat organisaties regelmatig opnieuw onderzoek doen naar vraagstukken waar elders al veel kennis over beschikbaar is.
Op zoek naar een gezamenlijke structuur
In deze eerste fase onderzochten IenW en Connekt daarom hoe een structurele, datagedreven kennisbasis voor gedragsmaatregelen eruit zou kunnen zien.
Tijdens een aantal werksessies brachten gedragsexperts vanuit onder andere gemeenten, provincies, regionale uitvoeringsorganisaties, kennisinstellingen en adviesbureaus hun kennis en behoeften bij elkaar.
Centraal stond de vraag hoe bestaande en nieuwe kennis op een uniforme manier kan worden vastgelegd, zodat beter inzicht ontstaat in:
- welke gedragsmaatregelen in verschillende situaties worden toegepast;
- voor welke doelgroepen maatregelen effectief zijn;
- onder welke omstandigheden zij wel of niet werken;
- welke effecten zij hebben op beleidsdoelstellingen;
- en waar nog belangrijke kennis ontbreekt.
Een menukaart voor gedragsmaatregelen
Een belangrijk resultaat van deze fase was het concept voor een gezamenlijke menukaart voor gedragsmaatregelen.
Deze menukaart moet een gestructureerd overzicht bieden van mogelijke maatregelen bij een specifieke opgave, situatie en context. Daarbij wordt niet alleen gekeken naar de maatregel zelf, maar ook naar de omstandigheden waarin deze is toegepast en de beschikbare onderbouwing van het effect.
Tijdens de werksessies werd ook een eerste dummy van een mogelijke toepassing getoond. Daarmee werd zichtbaar hoe gebruikers in de toekomst op basis van kenmerken van een situatie snel relevante maatregelen, praktijkvoorbeelden en beschikbare kennis zouden kunnen vinden.
Welke kennis is het belangrijkst?
Samen met de deelnemers werd bepaald rond welke onderwerpen verdere kennisopbouw vooral waardevol is. Daarbij kwamen onder andere de volgende thema's naar voren:
- spreiden van verkeer over de dag;
- structurele gedragsverandering rondom werkzaamheden;
- stimuleren van deelmobiliteit;
- stimuleren van actieve mobiliteit en openbaar vervoer;
- stimuleren van verkeersveilig gedrag.
Daarnaast bleek uit de gesprekken dat vooral behoefte bestaat aan beter inzicht in doelgroepen, effecten op beleidsdoelen en de omstandigheden die bepalen of een gedragsmaatregel succesvol is.
De rol van Connekt
Connekt organiseerde en begeleidde de werksessies en bracht een brede groep gedragsexperts bij elkaar. We hielpen om bestaande kennis, praktijkervaringen en behoeften uit verschillende organisaties samen te brengen en ondersteunden IenW bij het toetsen en aanscherpen van de voorgestelde aanpak.
Daarmee legde deze eerste fase de inhoudelijke basis voor een gezamenlijke kennisstructuur én ontstond ook een netwerk van professionals dat betrokken kan blijven bij de verdere ontwikkeling ervan.
Van verkenning naar uitvoering
De inzichten uit deze fase vormden het vertrekpunt voor fase 2 van Structurele kennisbasis gedrag. In die vervolgfase brengen IenW, Connekt en het netwerk van gedragsexperts de voorgestelde aanpak in de praktijk. Bestaande kennis wordt daadwerkelijk verzameld en gestructureerd en de kennisbasis wordt rond een aantal concrete toepassingsgebieden verder opgebouwd.