Artikel | Veilige logistiek voor Defensie: een civiele basis voor militaire opschaling

Auteur: Herman Wagter

De oorlog in Oekraïne laat zien dat er nauwelijks nog een duidelijke grens is tussen het slagveld, het leger en de gewone samenleving. Dit wordt hybride oorlogsvoering genoemd: een tegenstander probeert niet alleen militaire doelen te raken, maar ook de maatschappij te ontregelen en onrust te veroorzaken.

Andersom leunt Defensie steeds meer op civiele kennis en capaciteit, bijvoorbeeld op het gebied van transport en logistiek. Een voorbeeld hiervan is OneLogistics, een initiatief waarin overheid, Defensie en logistieke partijen samenwerken aan gezamenlijke logistieke capaciteit en informatie-uitwisseling. Civiele technologie wordt daarbij steeds vaker geïntegreerd in militaire toepassingen. In Oekraïne worden gewone computers en consumentenelektronica, zoals telefoons, tablets en kleine programmeerbare computers (Raspberry Pi's), succesvol gecombineerd met open source software op het slagveld. Ook worden militaire communicatiesystemen gemengd met civiele oplossingen zoals Starlink, een satellietnetwerk dat wereldwijd internetverbindingen kan leveren.

De kracht van civiele producten en werkwijzen ligt voor de hand: ze zijn bekend, relatief goedkoop, snel inzetbaar, eenvoudig aanpasbaar en razendsnel schaalbaar. Door die eigenschappen te combineren met militaire technologie ontstaat een krachtige oplossing die past bij de eisen van het moderne slagveld.

Wanneer Defensie in korte tijd grote hoeveelheden extra capaciteit moet inzetten, dan is een hybride aanpak een noodzaak.

Logistiek draait om vertrouwen en controle

Logistiek is de levensader van een leger. Het gaat om het organiseren en plannen van transport: veilig, gecontroleerd, betrouwbaar, op tijd en op de juiste plek. Het vervoer zelf verschilt vaak niet veel van civiel transport. De grote uitdaging zit in alles daaromheen.

Op het eerste gezicht lijkt het eenvoudig: een vrachtwagenchauffeur haalt goederen op, laadt ze in en brengt ze naar een bestemming. Maar zodra veiligheid een rol speelt, wordt dit proces veel complexer. Want wie weet er allemaal welke goederen worden vervoerd en waar ze naartoe gaan? Hoe meer mensen over die informatie beschikken, hoe groter de kans op risico's zoals:

• Supply chain-aanvallen
  Het aanpassen of vervangen van goederen tijdens transport. Denk bijvoorbeeld aan de explosieven die verborgen zaten in de pagers die door Hezbollah werden gebruikt.
• Diefstal
• Smokkel
• Ondermijning
  Een bekend voorbeeld uit de civiele wereld zijn bestelbussen van pakketbezorgers. Die zijn niet realtime te volgen. De reden is dat criminelen pakketten met drugs naar nietsvermoedende burgers stuurden en vlak voor de bezorging de bestelbus overvielen.
• Onderaannemers
  Wie heeft hen ingehuurd en zijn zij daadwerkelijk bevoegd om namens een opdrachtgever op te treden?
• Chauffeurs en magazijn/goederenontvangst-medewerkers
  Zij kunnen onder druk worden gezet of werken met valse identiteiten.

Militaire logistiek stelt extra eisen

Bij militaire transporten, zelfs wanneer het gaat om gewone goederen, wordt de uitdaging nog groter. Enerzijds wil je zo min mogelijk informatie delen om de kans op lekken te verkleinen. Anderzijds wil je juist zoveel mogelijk controles uitvoeren om zeker te weten dat alles klopt.

Een magazijn of ontvanger wil bijvoorbeeld weten:

• Verwachten we deze transporteur?
• Verwachten we deze vrachtwagen?
• Is dit de juiste chauffeur?
• Handelt deze persoon daadwerkelijk namens de juiste organisatie?
• Gaat het om de juiste zending?
• Wie bevestigt dat deze informatie klopt?
• Is deze zending op de juiste tijd en locatie?
• Is de lading compleet en onbeschadigd?

De transporteur wil precies dezelfde zekerheid hebben over de ontvangende partij:

• Zijn we op de juiste locatie?
• Is dit het juiste magazijn?
• Hebben we te maken met de juiste medewerker?
• Handelt deze persoon namens de juiste organisatie?
• Is de zending correct en onbeschadigd overgedragen?
• Wie bevestigt dat deze gegevens kloppen?

Wanneer al deze controles uitsluitend bij chauffeurs en magazijnmedewerkers worden neergelegd, moeten zij toegang krijgen tot grote hoeveelheden gevoelige informatie. Dat maakt hen onbedoeld een kwetsbaar punt in het proces.

Hoe IT risico's kan verkleinen

Kan dat anders? Jazeker, met moderne IT-systemen ligt de oplossing voor het oprapen.

Een goed voorbeeld is een pinbetaling in een winkel. Op de achtergrond werken drie professionele IT-providers samen, zowel WERO/iDEAL als de banken van de klant en de winkelier. De daadwerkelijke financiële transactie wordt volledig door computersystemen afgehandeld. De klant en winkelier hoeven alleen de minimale informatie aan te leveren: een betaalpas, een bedrag en een pincode.

De veiligheid zit dus niet alleen bij de twee betrokken mensen (klant en winkelier), maar vooral in het totale systeem dat op de achtergrond alle controles uitvoert.

Van pinbetaling naar logistiek transport

Bij het ophalen en afleveren van goederen zijn in feite ook drie professionele IT-systemen betrokken:

1. Het systeem van de verzender
2. Het systeem van de transporteur
3. Het systeem van de ontvanger/besteller

Wanneer chauffeur en magazijnmedewerker bij elkaar staan en via hun “terminals” de basisinformatie doorgeven, voeren de IT-systemen heel veel checks uit op de achtergrond. Bijvoorbeeld:

• Staat de vrachtwagen op de verwachte locatie op het juiste tijdstip?
• Verwachten we deze transporteur voor deze zending?
• Etc.

De IT-systemen kunnen medewerkers vervolgens vragen om enkele zichtbare controles uit te voeren:

• Klopt het kenteken?
• Klopt de identiteit van de chauffeur?
• Komt de omvang en soort verpakking overeen met de zending?
• Kloppen de identificatienummers?

Ook hier zit de veiligheid vooral ingebouwd in het systeem. Van de mensen op de werkvloer wordt alleen gevraagd wat noodzakelijk is. En informatie die zij niet hebben, kunnen zij ook niet laten uitlekken.

Een aanpak die zich al heeft bewezen

In de haven van Rotterdam wordt al een vergelijkbare aanpak gebruikt om smokkel via containers tegen te gaan. Dit gebeurt binnen de Vertrouwensketen, een samenwerkingsverband waarbij alleen geautoriseerde partijen toegang krijgen tot containerinformatie. Daarmee is aangetoond dat deze manier van werken niet alleen theoretisch mogelijk is, maar ook in de praktijk resultaat oplevert.

Het zou een grote sprong voorwaarts zijn in de civiele wereld als een dergelijke systematiek de geaccepteerde standaard wordt en breed wordt toegepast. Het vormt bovendien een ideale basis voor hybride militaire logistiek: Defensie kan opschalen met behulp van een civiel goed uitgewerkt en draaiend systeem.

Wat is ervoor nodig?

De technologie bestaat al. Veel oplossingen zijn ontwikkeld, getest en beschikbaar voor de logistieke sector. Wat nog ontbreekt, is een voldoende grote groep gebruikers die dezelfde werkwijze en standaarden toepast.

Als Defensie als eerste grote gebruiker deze standaard omarmt en Justitie en Veiligheid het civiele gebruik stimuleert om ondermijning te voorkomen, ontstaat voldoende zekerheid voor de markt om die invulling neer te zetten. Daarmee ontstaat een bewezen civiele infrastructuur waarop Defensie in tijden van crisis direct kan voortbouwen.